الرعاية الصحية في الدولة الإسلامية – الحلقة الحادية والثلاثون
الرعاية الصحية في الدولة الإسلامية – الحلقة الحادية والثلاثون

في هذه الحلقة والتي تليها سوف نتناول دور الدولة الإسلامية تجاه الكوارث والحالات الاستثنائية: تعتبر الكوارث الطبيعية من براكين وزلازل وأعاصير وفيضانات، والكوارث الحربية من الهجوم بأسلحة الدمار الشامل من أسلحة بيولوجية وكيماوية ونووية، حالات استثنائية تتطلب التحضير والتهيئة المسبقة لمحاولة منعها والتقليل من تأثيرها أو للتعامل مع آثارها بسرعة وفعالية.

0:00 0:00
Speed:
November 27, 2020

الرعاية الصحية في الدولة الإسلامية – الحلقة الحادية والثلاثون

الرعاية الصحية في الدولة الإسلامية – الحلقة الحادية والثلاثون

في هذه الحلقة والتي تليها سوف نتناول دور الدولة الإسلامية تجاه الكوارث والحالات الاستثنائية:

تعتبر الكوارث الطبيعية من براكين وزلازل وأعاصير وفيضانات، والكوارث الحربية من الهجوم بأسلحة الدمار الشامل من أسلحة بيولوجية وكيماوية ونووية، حالات استثنائية تتطلب التحضير والتهيئة المسبقة لمحاولة منعها والتقليل من تأثيرها أو للتعامل مع آثارها بسرعة وفعالية.


ومن منطلق رعاية الشؤون الواجبة على الخليفة تجاه رعيته، ومنعا أو إزالة للضرر المترتب على مثل هذه الكوارث الطبيعية والحربية، وإغاثة للمنكوبين والملهوفين ممن ابتلوا بهذه الكوارث من الرعية، فإن الدولة الإسلامية مسؤولة عن الإعداد الوقائي ضد هذه الكوارث، وعن التهيئة المسبقة لمواجهة هذه الكوارث حال وقوعها، وعن إعادة بناء ودعم المناطق المنكوبة بعد الكوارث.

غير أن كون الدولة الإسلامية هي المسؤول الأول عن علاج آثار مثل هذه الكوارث لا يعني أن المسلمين كأفراد معفون من المساعدة والمساهمة في جهود التصدي للكوارث، لأن أدلة إزالة الضرر وأدلة وجوب إغاثة الملهوف والمصاب أدلة عامة، تشمل الدولة والأفراد، كقوله عليه وآله الصلاة والسلام وشبك أصابعه: «الْمُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِ كَالْبُنْيَانِ يَشُدُّ بَعْضُهُ بَعْضاً»، رواه البخاري. لذلك فإن الدولة تجند وتستعين بكل من يلزم من الرعية المسلمين في مجهود الإغاثة حال وقوعها، وتهتم بتنظيمهم للاستفادة القصوى من مجهودهم وحمايتهم حال عملهم الإغاثي والتنسيق بينهم وبين الكوادر الرسمية المختصة، كما وأن للدولة الإسلامية أن تفرض الضريبة على أغنياء المسلمين بما يفضل عن حاجاتهم بالمعروف للإنفاق على المجهود الإغاثي إذا لم تكف الأموال في بيت المال لذلك.


ولأن الكوارث قد تختلف تبعا للمناطق المختلفة في الدولة الإسلامية، فبعض المناطق يكون معرضا للزلازل بينما يعاني البعض الآخر من الفيضانات أو الأعاصير، فإن الدولة الإسلامية تعين لجنة من المختصين في كل ولاية وظيفتها الإعداد لمواجهة الكوارث الطبيعية والحربية في الولاية، ويكون عملها على أربعة أصعدة:

1- العمل المسبق للحد من وقع الكوارث ونتائجها: تحاول هذه اللجان منع تفاقم المخاطر وتحولها إلى كوارث، أو تخفيف تأثير الكوارث حال حدوثها، عن طريق إجراءات ووسائل استباقية هيكلية كإنشاء السدود وشبكات الصرف لمنع الفيضانات، وبناء المساكن مرتفعة على أعمدة في المناطق المعرضة للفيضانات، أو إنشاء أقبية وملاجئ تحت الأرض في المناطق المعرضة للأعاصير والعواصف أو القصف. وكذلك عن طريق إجراءات استباقية غير هيكلية كبعض القوانين التي يتبناها الخليفة ويلزم الرعية بها، مثل وضع صمامات أمان لأنابيب الغاز والنفط لإغلاقها في حال حصول الزلازل، أو حماية بعض الأراضي لاستعمالها كحاجز وفاصل في وجه الفيضانات أو انبعاثات البراكين، أو برامج إرشاد الرعية لكيفية التصرف الصحيح حال حصول الكوارث. هذه الإجراءات (الهيكلية وغير الهيكلية) تعتبر من الوقاية، وهي من أنجع الوسائل لمنع الكوارث أو التخفيف من حدتها.

2- وضع خطط العمل للكوارث: تضع لجان مواجهة الكوارث خططا مسبقة لمواجهة الكوارث، ومن هذه الخطط تدريب وتهيئة طواقم الإغاثة المختلفة من قوات خاصة وقوات الشرطة والجيش لمواجهة آثار الكوارث، ومنها وضع وسائل اتصال ولغة مشتركة سهلة وبسيطة لطواقم الإغاثة لمنع البلبلة، ومنها تطوير وسائل إنذار مبكر وخطط إخلاء مبكر ومآو بديلة لساعات الكوارث، ومنها خطط لتأمين وتوصيل المؤن والمواد الغذائية والمعدات للمنكوبين، ومنها أيضا برامج تدريب لطواقم من الرعية لمساعدة قوات الإغاثة التي لا تكون كافية وقت الكارثة عادة. وهذه الخطط تعد لمعالجة آثار الكارثة الطبيعية أو الحربية حال حصولها على عكس الإجراءات الوقائية في البند السابق.

3- التعامل مع الكارثة: لمواجهة الكارثة حال حصولها تقوم هذه اللجان بإدارة المجهود الإغاثي بتوجيه ونقل طواقم ومعدات الإغاثة الأولية إلى المناطق المنكوبة، ومن ثم مواصلة دعم هذه الطواقم الأولية وتزويدها بالطواقم الثانوية والمتطوعين. وتوضع قوات الشرطة وقوات من الجيش تحت تصرف اللجان في حالة كون الكارثة طبيعية أو حربية لكن الحرب انتهت أو توقفت ولا خوف من الهجوم على الدولة، أما إن كانت الكارثة حربية والحرب ما زالت جارية فالأولوية هي لقوات الجيش في صد العدو والمجهود الحربي لا الإغاثي.


ومن المهم أن تهتم اللجان خلال المجهود الأولي المتمثل بالبحث عن الضحايا وإنقاذهم، بتزويد المناطق المنكوبة بالاحتياجات الإنسانية الأساسية بعد زوال إعصار مثلا، أو نقل السكان إلى مناطق آمنة أخرى بعد تفجر بركان وبقائه نشطا، ولذلك تتحدد خطة العمل بالتزويد أو الإخلاء وفق طبيعة الكارثة ومدى الخطر المتمثل في بقاء السكان في المناطق المنكوبة.

4- إصلاح نتائج الكارثة: تقوم اللجان بعد الكوارث بوضع خطط للتعامل مع نتائج الكارثة بعد جهود الإغاثة الأولية لإعادة وضع المناطق المنكوبة إلى ما كانت عليه قبل الكارثة مع الاستفادة من الأخطاء السابقة في الإجراءات الهيكلية وغير الهيكلية والتحرز منها. وتشمل الجهود في هذه المرحلة إعادة إصلاح البنى التحتية والمباني المتضررة، وإعادة تأهيل المناطق المنكوبة وتعميرها.

نكمل في نفس الموضوع في الحلقة القادمة إن شاء الله

جمع وإعداد: راضية عبد الله

More from null

Bir Kitap Üzerine Düşünceler: "İslami Psikolojinin Temellerinden" - On Beşinci Bölüm

Bir Kitap Üzerine Düşünceler: "İslami Psikolojinin Temellerinden"

Hazırlayan: Muhammed Ahmed en-Nadi

On Beşinci Bölüm

Hamd, âlemlerin Rabbi olan Allah'a, salât ve selâm muttakilerin önderi, peygamberlerin efendisi, âlemlere rahmet olarak gönderilen Efendimiz Muhammed'e, âline ve ashabının tamamına olsun. Ey merhametlilerin en merhametlisi, bizi de onlarla birlikte kıl, bizi de onların zümresinde haşret.

Değerli dinleyicilerimiz, Hizb-ut Tahrir Medya Bürosu radyosunun dinleyicileri:

Esselamu aleyküm ve rahmetullahi ve berakatuhu. Bu bölümde, "İslami Psikolojinin Temellerinden" kitabına yönelik düşüncelerimize devam ediyoruz. İslami kişiliğin inşası, İslami zihniyete ve İslami psikolojiye özen gösterilmesi adına, Allah'ın yardımıyla deriz ki:

Ey Müslümanlar:

Geçen bölümde demiştik ki: Müslümanın, kardeşine gıyabında dua etmesi de sünnettir, aynı şekilde kardeşinden kendisine dua etmesini istemesi de sünnettir. Kardeşini sevdikten sonra onu ziyaret etmesi, onunla oturup kalkması, onunla Allah için iletişim kurması ve ona cömert davranması da sünnettir. Müslümanın, kardeşini sevindirmek için hoşuna gidecek şekilde karşılaması menduptur. Bu bölümde ek olarak diyoruz ki: Kardeşine hediye vermesi menduptur, Ebu Hureyre'nin Buhari'nin Edebü'l-Müfred'inde, Ebu Ya'la'nın Müsned'inde, Nesai'nin el-Küna'sında ve İbn Abdülber'in et-Temhid'inde rivayet ettiği hadise göre. Iraki: Senedi iyidir demiştir. İbn Hacer Telhisü'l-Habir'de: Senedi hasendir demiştir. Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Hediyeleşin ki birbirinizi sevin."

Ayrıca, hediyesini kabul etmesi ve ona karşılık vermesi de menduptur. Buhari'nin Aişe'den rivayet ettiği hadiste şöyle demiştir: "Resulullah (s.a.v.) hediyeyi kabul eder ve ona karşılık verirdi."

İbn Ömer'in Ahmed, Ebu Davud ve Nesai'de rivayet ettiği hadiste şöyle demiştir: Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Allah'a sığınandan sığınmayı esirgemeyin, Allah adına isteyene verin, Allah adına yardım dileyene yardım edin, size bir iyilik yapana karşılık verin. Eğer bir şey bulamazsanız, ona dua edin, ta ki ona karşılık verdiğinizi anlayıncaya kadar."

Bu kardeşler arasındadır ve halkın yöneticilere hediyeleriyle alakası yoktur, çünkü o rüşvet gibidir, haramdır. Karşılık vermekten biri de: Allah sana hayır versin demektir.

Tirmizi, Üsame b. Zeyd'den (r.a.) rivayet etti, hasen sahih dedi. Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Kime bir iyilik yapılır da o da iyilik yapana: "Allah sana hayır versin" derse, o zaman övgüde bulunmuş olur." Övgü şükürdür, yani karşılıktır, özellikle de bundan başka bir şey bulamayanlar için. İbn Hibban'ın Sahih'inde Cabir b. Abdullah'tan rivayet ettiğine göre, şöyle demiştir: Peygamber (s.a.v.)'i şöyle derken duydum: "Kim bir iyilik görür de karşılığında övgüden başka bir şey bulamazsa, o zaman ona şükretmiştir. Kim de onu gizlerse, o zaman nankörlük etmiştir. Kim de batılla süslenirse, o zaman yalan elbisesi giymiş gibidir." Tirmizi'de hasen bir senetle Cabir b. Abdullah'tan rivayet edildiğine göre, Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Kime bir şey verilirse, karşılığını versin. Eğer bulamazsa, o zaman onu övsün. Kim onu överse, o zaman ona şükretmiştir. Kim de onu gizlerse, o zaman nankörlük etmiştir. Kim de kendisine verilmemiş bir şeyle süslenirse, o zaman yalan elbisesi giymiş gibidir." Atıyye'yi inkâr etmek, onu örtmek ve gizlemek demektir.

Sahih bir senetle Ebu Davud ve Nesai, Enes'ten rivayet ettiler: "Muhacirler, ey Allah'ın Resulü, Ensar bütün ecri aldı, biz hiçbir kavmi onlardan daha çok verende, daha az bir şeyde daha iyi teselli edende görmedik ve gerçekten de ihtiyaçlarımızı karşıladılar, dediler. Resulullah (s.a.v.): Onları bununla övmüyor ve onlar için dua etmiyor musunuz? buyurdu. Onlar: Evet, dediler. Resulullah (s.a.v.): İşte o, ona denktir buyurdu."

Müslüman, az olana çok olana şükrettiği gibi şükretmeli ve kendisine iyilik yapan insanlara şükretmelidir. Abdullah b. Ahmed, Zevaid'inde hasen bir senetle Numan b. Beşir'den rivayet ettiğine göre, Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Az olana şükretmeyen çok olana da şükretmez, insanlara şükretmeyen Allah'a da şükretmez. Allah'ın nimetinden bahsetmek şükürdür, onu terk etmek küfürdür. Cemaat rahmettir, ayrılık azaptır."

Sünnetten biri de kardeşine bir iyilik için veya zorluğu kolaylaştırmak için şefaat etmektir. Buhari'nin Ebu Musa'dan rivayet ettiğine göre, şöyle demiştir: "Peygamber (s.a.v.) oturuyordu, o sırada bir adam geldi ve bir şey istedi veya bir ihtiyacını dile getirdi, yüzünü bize döndürdü ve şöyle buyurdu: Şefaat edin ki ecirlendirilesiniz ve Allah, peygamberinin diliyle dilediğini hükmetsin."

Müslim'in İbn Ömer'den, onun da Peygamber (s.a.v.)'den rivayet ettiğine göre, şöyle buyurmuştur: "Kim bir Müslüman kardeşine bir iyilik veya zorluğu kolaylaştırmak için bir sultana ulaşmasına vesile olursa, ayakların kaydığı günde sıratı geçmeye yardım edilir."

Müslümanın, kardeşinin onurunu gıyabında savunması da menduptur. Tirmizi'nin rivayet ettiğine göre, bu hadis hasendir, Ebu Derda'dan, Peygamber (s.a.v.)'den rivayet ettiğine göre, şöyle buyurmuştur: "Kim kardeşinin onurunu savunursa, Allah da kıyamet gününde onun yüzünden ateşi uzaklaştırır." Ebu Derda'nın bu hadisini Ahmed rivayet etmiştir ve senedinin hasen olduğunu söylemiştir, aynı şekilde Heysemi de böyle söylemiştir.

İshak b. Rahuye'nin Esma bint Yezid'den rivayet ettiğine göre, şöyle demiştir: Resulullah (s.a.v.)'i şöyle derken duydum: "Kim kardeşinin onurunu gıyabında savunursa, Allah'ın onu ateşten azat etmesi haktır."

Kudai, Müsnedü'ş-Şihab'da Enes'ten rivayet ettiğine göre, Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Kim kardeşine gıyabında yardım ederse, Allah da ona dünyada ve ahirette yardım eder." Kudai bunu İmran b. Husayn'dan şu ekleme ile rivayet etmiştir: "Ve o, ona yardım etmeye muktedirdir." Ebu Davud ve Buhari'nin Edebü'l-Müfred'inde rivayet ettiğine göre, Zeyn Iraki: Senedi hasendir demiştir, Ebu Hureyre'den, Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Mümin müminin aynasıdır, mümin müminin kardeşidir, nerede karşılaşırsa karşılaşsın, onun kayıplarını önler ve onu arkasından korur."

Ey Müslümanlar:

Bu bölümde ve bir önceki bölümde geçen şerefli nebevi hadislerden öğrendiniz ki, kim Allah için bir kardeşini severse, onu sevdiğini ona haber vermesi ve bildirmesi sünnettir. Müslümanın, kardeşine gıyabında dua etmesi de sünnettir. Aynı şekilde kardeşinden kendisine dua etmesini istemesi de sünnettir. Kardeşini sevdikten sonra onu ziyaret etmesi, onunla oturup kalkması, onunla Allah için iletişim kurması ve ona cömert davranması da sünnettir. Müslümanın, kardeşini sevindirmek için hoşuna gidecek şekilde karşılaması menduptur. Müslümanın, kardeşine hediye vermesi menduptur. Ayrıca, hediyesini kabul etmesi ve ona karşılık vermesi de menduptur.

Müslüman, kendisine iyilik yapan insanlara şükretmelidir. Sünnetten biri de kardeşine bir iyilik için veya zorluğu kolaylaştırmak için şefaat etmektir. Kardeşinin onurunu gıyabında savunması da menduptur. Öyleyse, Rabbimizin sevdiği ve razı olduğu gibi olmak için bu şer'i hükümlere ve diğer İslam hükümlerine bağlı kalalım ki, Rabbimiz bizde olanı değiştirsin, hallerimizi düzeltsin ve dünya ve ahiretin hayırlarına nail olalım?!

Değerli dinleyicilerim: Hizb-ut Tahrir Medya Bürosu radyosunun dinleyicileri:

Bu bölümde bu kadarıyla yetiniyoruz, gelecek bölümlerde düşüncelerimize devam edeceğiz inşallah Teâlâ, o zamana kadar ve sizinle buluşana kadar sizi Allah'ın himayesine, korumasına ve güvenliğine bırakıyoruz. Bizi dinlediğiniz için teşekkür ederiz. Esselamu aleyküm ve rahmetullahi ve berakatuhu.

Ey Müslümanlar Biliniz! - Bölüm 15

Ey Müslümanlar Biliniz!

Bölüm 15

Hilafet devletinin yardımcı organlarından biri de, halifenin kendisiyle birlikte atadığı, hilafetin yükünü taşımada ve sorumluluklarını yerine getirmede ona yardımcı olan vezirlerdir. Hilafetin yüklerinin çokluğu, özellikle de hilafet devleti büyüyüp genişledikçe, halife bu yükü tek başına taşıyamaz hale gelir ve sorumluluklarını yerine getirmede kendisine yardımcı olacak birine ihtiyaç duyar. Ancak, İslam'daki vezir anlamı ile, günümüzdeki demokratik, kapitalist, laik veya diğer sistemlerdeki vezir anlamı karışmaması için, "vezir" kelimesini sınırlamadan kullanmak doğru değildir.