أين ذهب الشيخ تقي الدين النبهاني يا أستاذ؟
July 01, 2021

أين ذهب الشيخ تقي الدين النبهاني يا أستاذ؟

levant

2021/07/14

  • أين ذهب الشيخ تقي الدين النبهاني يا أستاذ؟

في كتاب "المثقف الفلسطيني ورهانات الحداثة (1908-1948)" <صدر الكتاب عن مؤسسة الدراسات الفلسطينية، بيروت، ط1، 2020، ويقع في (326) صفحة من القطع الكبير> لماهر الشريف. بحث مفصل في عشرة فصول حول القضايا التي شغلت المثقف الفلسطيني في الفترة التي حددها الباحث، وما يؤخذ على الكتاب ومنهجيته الاستقصائية أنه تجاهل تماما ذكر الشيخ تقي الدين النبهاني، وقد عاش وتعلّم وعلّم وصار قاضياً في الفترة المشمولة بالبحث، على الرغم من أهمية الكتاب ومباحثه وإحاطته بجوانب شتى من المسألة الثقافية السياسية، ناهلا من مراجع ومصادر متعددة.


إن ما يثير الاستغراب في كتاب ماهر الشريف هذا، أن تقي الدين النبهاني لم يكن مجرّد معلم أو قاضٍ بعد ذلك، فهو من بيت علم وأدب، وجدّه من جهة أمه يوسف النبهاني شاعر وصوفي معروف في وقته، وأبوه مدّرس، وأمه لم تكن أميّة، بل كانت ذات مستوى متقدم من العلم والمعرفة الشرعية، أضف إلى كل ذلك أن تقي الدين النبهاني- رحمه الله- كان يحمل "الشهادة العالمية" في الشريعة من الأزهر الشريف عام 1932، وهي أعلى شهادة تمنحها جامعة الأزهر لطلابها في ذلك الوقت.


إضافة إلى هذا وذاك، لم يكن تقي الدين موظفاً، صامتاً، أو مثقفاً مدجناً سلطوياً، تابعاً لسلطة الانتداب البريطاني، بل كان مؤلفاً وكاتباً، ومشاركاً في النقاش المحتدم التي تعرض له بالتفصيل ماهر الشريف عند كثيرين من أبناء جيل النبهاني المولود في قرية إجزم قضاء حيفا عام 1914، وهذا الاشتغال بالثقافة ومسألة فلسطين عبّر عنهما النبهاني بكتابين لهما المسحة القومية (العربية) قبل أن يهاجم القومية، والوطنية على أسس فكرية دينية وفلسفية منطقية وعقدية على جانب كبير من الصحة. وهذان الكتابان هما: "إنقاذ فلسطين" و"رسالة العرب". وكما هو واضح من العنوانين فهما يتصلان جدا بموضوع كتاب ماهر الشريف، إلا أنه لم يلتف إليه البتة، وكأن النبهاني ما مرّ في هذه البلاد، ولم يشارك أبناء جيله الحديث والنقاش والرؤى في هذه الموضوعات والقضايا. والجدير بالذكر أيضاً أن خلفاء النبهاني ومريديه وأتباعه؛ أبناء حزب التحرير، لا يذكرون له هذين الكتابين إلا على الهامش، وسريعاً في معرض الحديث عن سيرة الشيخ قبل تأسيسه حزب التحرير، ولم يُحفل بهما من غير الحزب أيضاً، ولم تُعَد طباعتهما، وضاعا في خضم إقصاء كل إرث الرجل المختلف فيه والمتفق معه عليه.


صحيح أن النبهاني كفر بالقومية كفراً مطلقاً، وأدى به إلى أن طور فكرته بعد ذلك وأعرب عنها في تأسيسه حزب التحرير، بوصفه حزباً سياسياً إسلامياً، لا كنهوتياً ولا تعبدياً، وإنما كان يؤمن أن المسألة الفلسطينية والقضية الفلسطينية لا يمكن حلها بالطرح الوطني القاصر، ولا بالطرح القومي العقيم، لأنه كان يرى- كما قال في كتبه الحزبية بعد ذلك- أن الأنظمة العربية القائمة في العالم الإسلامي لها يد في ضياع فلسطين، وسكتت عن الحركة الصهيونية وأفعالها، ويحمّلها المسؤولية كاملة، وخاصة جيوش الإنقاذ التي سلمت فلسطين للعصابات الصهيونية ولم تنقذها في الحقيقة. ويتشارك في هذه الفكرة- إن جزئياً أو كلياً- مع بعض المثقفين الذي أورد الشريف آراءهم في كتابه. وإنما كان يرى النبهاني أن فلسطين قضية إسلامية ولم تضع إلا بعد هدم الخلافة الإسلامية، لذلك فإن تحرير فلسطين لا يمكن أن يتم- كما يرى النبهاني- إلا عن طريق وحدة الأمة الإسلامية تحت ظل خليفة واحد في دولة إسلامية واحدة تجمع المسلمين معاً عرباً وأعاجم، على غير الأسس القومية والوطنية التي يصف الدعوة إليهما أو كليهما بأنها دعوة "مُنْتِنَة".

تقي الدين النبهاني 217x300

ينبغي الإشارة أيضاً إلى نقطة مهمة جداً أن من يقرأ كتب تقي الدين النبهاني الأولى التي ألفها لتكون أدبيات لحزب التحرير وهي: نظام الإسلام، والتكتل الحزبي، والتفكير، والشخصية الإسلامية وخاصة الجزء الأول، وسرعة البديهة، وغيرها، يدرك تماما أنه كان مشغولاً بالناحية التثقيفية للجماهير، وكان معنياً بإحداث ما يطلق عليه في كتبه "الوعي العام" بمقابل "الوعي التفصيلي" المطلوب من المفكرين والمثقفين والسياسيين وأعضاء الحزب، وأنشأ في الحزب جهازاً معروفاً لدى الحزب بأنه "جهاز التثقيف" الذي يقوم بتثقيف أتباعه ودارسيه في حلقات مركزة، تلك الأفكار التي كان يبغي من ورائها تغيير بنية المجتمع، سياسياً وفكرياٍ، عبر تثقيف المجتمع من خلال الدروس والندوات والاتصال بالناس ومناقشتهم، فكان النبهاني يؤسس في كتبه تلك صورة للمثقف العضوي والمشتبك على قاعدة إسلامية عقدية، ناهيك عن اطلاعه على آراء الفلاسفة في عصره وما راج من أفكارهم وقتها، وكان يرد عليها رداً فكرياً، وليس رداً شرعياً.


لقد بدت أفكار النبهاني في كتبه الفكرية واضحة الصوت والصدى لتلك الأفكار التي شغلت المثقف الفلسطيني في فترة ما قبل النكبة، وهي الفترة التي تتبع ماهر الشريف مثقفيها وآراءهم، بل إن النبهاني يستخدمها في كتبه، فيتبنى بعضها ولا يرى غضاضة فيها، وينقض بعضها الآخر، بل ويعاديها ويسفهها إلى أقصى ما يستطيع.


يبدو لي أن التجاوز عن هذا المثقف والمفكر العظيم، تقي الدين النبهاني، في كتاب ماهر الشريف "المثقف الفلسطيني ورهانات الحداثة" لهو مثلبة كبيرة، قادحة في نزاهة مؤلفه كباحث يستقصي كل الأراء ويحاورها، مهما اختلف أو اتفق مع أفكاره. فالباحث يجب أن يكون موضوعياً، وألا يكون انتقائياً في الدرس والبحث والتحليل حتى وإن كان يساريّ الفكر قوميّ التوجّه، ربما يصحّ أن نقول: لكل جواد كبوة، أو لعل له عذراً ونحن نلومُ.


ليفانت - فراس حج محمد

المصدر: ليفانت

More from null

Ebu Vaddaha Haberleri: Darfur'u Port Sudan'da Ayırma Komplosunu Engellemek İçin Bir Duraklama ve Konuşma

أبو وضاحة شعار

14-11-2025

Ebu Vaddaha Haberleri: Darfur'u Port Sudan'da Ayırma Komplosunu Engellemek İçin Bir Duraklama ve Konuşma

Hizb-ut Tahrir/Sudan Vilayeti'nin Darfur'u ayırmaya yönelik Amerikan komplosunu engellemek için yürüttüğü kampanya çerçevesinde, Hizb-ut Tahrir/Sudan Vilayeti gençleri, 23 Cumâdâ el-Ûlâ 1447 Hicri, 14/11/2025 tarihine denk gelen Cuma namazını müteakiben, Port Sudan şehrinde, Deym Medina mahallesindeki Başeyh Camii önünde bir duraklama gerçekleştirdiler.


Hizb-ut Tahrir'in Sudan Vilayeti'ndeki resmi sözcüsünün yardımcısı Üstad Muhammed Cami Ebu Eymen, hazır bulunan topluluğa bir konuşma yaparak, Darfur'u ayırma girişimini engellemek için çalışma çağrısında bulundu ve şöyle dedi: "Darfur'u ayırmaya yönelik Amerika'nın planını, güneyi ayırdığınız gibi engelleyin. Bu, ümmetin birliğini korumak içindir. İslam, bu ümmetin bölünmesini ve parçalanmasını haram kılmıştır ve ümmetin ve devletin birliğini, hayat veya ölüm gibi bir kader meselesi yapmıştır. Bu mesele değerini kaybettiğinde, kafirler, özellikle de Amerika, bazı Müslümanların yardımıyla ülkemizi parçalamayı ve Güney Sudan'ı ayırmayı başardılar... Bazılarımız bu büyük günaha sessiz kaldı ve ihmal ve tembellik içine düştüler ve bu suç geçti! İşte Amerika bugün aynı planı, aynı senaryo ile Darfur'u Sudan gövdesinden ayırmak için geri dönüyor, buna 'Kan Sınırları Planı' adını veriyor. Tüm Darfur'u işgal eden ve Nyala şehrinde paralel bir hükümet ilan ederek sözde devletlerini kuran ayrılıkçılara dayanıyorlar; Amerika'nın bunu ülkenizde yapmasına izin verecek misiniz?!"


Ardından alimlere, Sudan halkına ve Silahlı Kuvvetler'deki samimi subaylara, Darfur'un tamamını kurtarmak ve ayrılmayı önlemek için harekete geçme çağrısında bulundu ve düşmanın planını bozmak ve bu tuzağı engellemek için fırsatın hala mevcut olduğunu ve köklü çözümün, nübüvvet metodu üzere Raşidi Hilafeti'nin kurulmasında olduğunu, çünkü yalnızca onun ümmeti koruyacağını, birliğini savunacağını ve Rabbinin şeriatını uygulayacağını söyledi.


Ardından sözlerini şöyle bitirdi: "Bizler Hizb-ut Tahrir'deki kardeşleriniz olarak, Allah Teala ile birlikte olmayı, Allah'a yardım etmeyi, O'na inanmayı ve Resulullah ﷺ'in müjdesini gerçekleştirmeyi seçtik. Gelin bizimle olun, Allah bize mutlaka yardım edecektir. Allah Teala şöyle buyurmuştur: {Ey iman edenler! Eğer siz Allah'a yardım ederseniz, O da size yardım eder ve ayaklarınızı sağlamlaştırır.}"


Hizb-ut Tahrir'in Sudan Vilayeti Medya Ofisi

Kaynak: Ebu Vaddaha Haberleri

Radar: Babnusa, Faşir'in İzinden Gidiyor

الرادار شعار

13-11-2025

Radar: Babnusa, Faşir'in İzinden Gidiyor

Mühendis/Hasbullah El Nur'un Kaleminden

Hızlı Destek Kuvvetleri geçtiğimiz Pazar günü Babnusa şehrine saldırdı ve saldırılarını Salı sabahı tekrarladı.

Faşir gürültülü bir şekilde düştü, bu Sudan'ın varlığını sarsan ve halkının kalbini kanatan bir trajediydi; burada temiz kan aktı, çocuklar yetim kaldı, kadınlar dul kaldı ve anneler yas tuttu.


Tüm bu trajedilere rağmen, Washington'da devam eden müzakerelere tek bir zarar bile gelmedi, aksine tam tersi, ABD Başkanı'nın Afrika ve Orta Doğu İşleri Danışmanı Mesad Bulus, 27/10/2025 tarihinde El Cezire Mubasher kanalına yaptığı açıklamada, Faşir'in düşüşünün Sudan'ın bölünmesini pekiştirdiğini ve müzakerelerin ilerlemesine yardımcı olduğunu söyledi!


O kritik anda, Sudan halkının çoğu, olanların, uzun zamandır samimilerin uyardığı eski bir planın yeni bir bölümünden başka bir şey olmadığını fark etti; savaş, açlık ve yıkım araçlarıyla dayatılmak istenen Darfur'u ayırma planı.


Üç aylık ateşkes olarak adlandırılana yönelik ret çemberi genişledi ve özellikle uzatılma ihtimaline ilişkin haberlerin sızdırılmasından sonra, ona karşı çıkan sesler yükseldi, bu da Sudan'ın Somali'leşmesi ve bölünmenin Libya'da olduğu gibi kaçınılmaz bir gerçeklik haline gelmesi anlamına geliyor.


Savaşın yaratıcıları bu sesleri teşvikle susturamadıklarında, onları korkutarak susturmaya karar verdiler. Böylece saldırı pusulası, Faşir manzarasını tekrarlamak için Babnusa'ya yöneltildi; iki yıl süren boğucu bir kuşatma, hava ikmalini durdurmayı haklı çıkarmak için bir kargo uçağının düşürülmesi ve Sudan şehirlerine eş zamanlı bombardıman; Faşir'e yapılan saldırı sırasında olduğu gibi Ümmü Derman, Atbara, El Demazin, El Ubeyd, Ümmü Bermbita, Ebu Cubeiha ve El Abbasiye.


Babnusa'ya saldırı Pazar günü başladı ve Hızlı Destek Kuvvetleri tarafından Faşir'de kullanılan aynı yöntem ve araçlar kullanılarak Salı sabahı yenilendi. Bu satırların yazıldığı an itibariyle, Babnusa halkını kurtarmak için ordudan herhangi bir fiili hareket tespit edilmedi, bu da düşüşünden önceki Faşir sahnesiyle neredeyse aynı olan acı bir tekrar.


Eğer Babnusa - Allah korusun - düşerse ve ateşkesi reddeden sesler azalmazsa, trajedi başka bir şehirde tekrarlanacak... Ve böylece, Sudan halkına ateşkesi küçük düşürülmüş bir şekilde kabul etmeleri dayatılana kadar.


Görünen o ki, Amerika'nın Sudan için planı bu; ey Sudan halkı, ülkenizin haritasına bölünme ve kayıp başlıklı yeni bir bölüm yazılmadan önce dikkatli olun ve ne yaptığınızı düşünün.


10/11/2025 tarihinde El Hades kanalında belirtildiği gibi, 177 bin nüfuslu Babnusa halkı tamamen yerinden edildi ve neye baktıklarını bilmeden yüzleri yere bakarken dolaşıyorlar.


Çığlık atmak, ağlamak, yanakları tokatlamak ve yakaları yırtmak kadınların adetidir, ancak durum kötülüğü reddeden, zalimin elinden tutan ve Babnusa'yı kurtarmak, hatta tüm Darfur'u geri almak için orduların zincirini çözmeyi talep eden hak sözünü yükselten bir erkeklik ve cesaret gerektirir.


Resulullah ﷺ şöyle buyurdu: «Gerçekten insanlar zalimi görür ve onun elini tutmazlarsa, Allah'ın onlara kendisinden bir azapla yaklaşması yakındır.» ve ﷺ şöyle buyurdu: «Gerçekten insanlar kötülüğü görür ve onu değiştirmezlerse, Allah'ın onlara bir azapla yaklaşması yakındır.»


Halkımızın Babnusa'da daha önce Faşir halkının yüzüstü bırakıldığı gibi yüzüstü bırakılması, en şiddetli zulüm türlerinden ve en büyük kötülüklerdendir.


Bugün Sudan'ı bölmeye çalışan Amerika, daha önce güneyi ayıran ve Irak, Yemen, Suriye ve Libya'yı bölmeye çalışan aynı Amerika'dır ve Şam halkının dediği gibi "ve ip askıda", böylece kaos tüm İslam milletine yayılacak, Allah ise bizi birliğe çağırıyor.


Allah Teala şöyle buyurdu: ﴿Ve gerçekten bu sizin tek bir ümmetinizdir ve ben sizin Rabbinizim, o halde benden korkun﴾ ve ﷺ şöyle buyurdu: «İki halifeye biat edilirse, diğerini öldürün». ve şöyle dedi: «Gerçekten yakında sıkıntılar ve sıkıntılar olacak, bu ümmetin işini bir aradayken ayırmak isteyen kim olursa olsun, kim olursa olsun kılıçla vurun». ve ayrıca şöyle dedi: «Bir adamın üzerinde birlik olduğunuz halde, bir adam size gelirse, asanızı bölmek veya cemaatinizi ayırmak isterse, onu öldürün».


Duyurdum mu? Allah'ım şahit ol, duyurdum mu? Allah'ım şahit ol, duyurdum mu? Allah'ım şahit ol.

Kaynak: Radar