تغيير المناهج في السودان إلى أين؟!
January 16, 2021

تغيير المناهج في السودان إلى أين؟!

تغيير المناهج في السودان إلى أين؟!

أصدر مكتب رئيس الوزراء السوداني تصريحاً صحفياً يوم الأربعاء الماضي 2021/1/6م أعلن فيه تجميد العمل بالمنهج الدراسي الجديد الذي وضعه مدير المناهج لحكومة الثورة وتكوين لجنة قومية تضم التربويين والعلماء المتخصصين وتمثل كافة أطياف الآراء والتوجهات في المجتمع لتعمل على إعداد المناهج الجديدة حسب الأسس العلمية المعروفة في إعداد المناهج وتراعي التنوع الثقافي والديني والحضاري والتاريخي للسودان، ومتطلبات التعليم في العصر الحديث، حسب قوله. وقد جاء هذا التجميد بعد أن وجد المنهج الجديد رفضا واسعاً من قطاعات مختلفة مما تسرب منه من معلومات حيث رفضه أساتذة، ومعلمون، وأحزاب، وجماعات، وأئمة... وأفتى حتى المجمع الفقهي للدولة بحرمته، كما رفض النصارى تدريس مادة التربية المسيحية الموجودة بالمنهج، ورفضه حتى البنك الدولي. وقد ضجت وسائل التواصل الإلكترونية بهذا الرفض غير المسبوق وأخيراً تحرك مجلس الوزراء وجمّده بعد أن لم يجد من يقبله.

ولمناقشة هذا الموضوع لا بد في البدء أن نعرف أولاً من نحن؟ ولماذا تضع الدولة منهجاً للتعليم؟ وما هي أهدافها؟ وما هي الأسس التي يوضع على أساسها المنهج التعليمي؟

وللإجابة على هذه الأسئلة نقول: إن الأمة لا تولد ولا تعيش بدون الثقافة التي تمثل العمود الفقري لها، فهي التي تحدد هويتها، ونمط عيشها، وتنصهر بها، فتكون أمة متميزة عن غيرها، وبها تتشكل شخصيات أفرادها، وعليها تكون رسالتها التي تريد إيصالها لغيرها من الشعوب والأمم ليلحقوا بها، فهي حضارتها، وعقيدتها، ومنها تأخذ أنظمتها وأحكامها التي تعالج بها قضاياها وتحل بها مشكلاتها، وبدون هذه الثقافة تنطمس الأمة وتتفرق شذر مذر إن لم تمحَ من الوجود، أو تذوب في غيرها، لذلك نجد أن كل دولة تحترم نفسها بدأت بهذه الثقافة، فتربي أبناءها وأجيالها عليها، وتجعل ذلك في أعلى سلم أولوياتها، وتحرص عليها كل الحرص، وتدأب على تصفية هذه الثقافة وتنقيتها من أي شائبة قد تختلط بها فتغير شيئاً من أسسها أو أحكامها، أو تطعن في مقدساتها. ولا شك أن التعليم هو الطريق الوحيد لبناء الشخصيات بهذه الثقافة، فهو الّذي يكوّن العقليّة والنفسيّة المتميزة التي تحكم، وتعالج، وتبني، وتعمّر، وتتحمّل المسؤولية التي تسعى لتحقيق الأهداف والغاية التي من أجلها تعيش الأمة.

وبالنظر إلى منهج التعليم في السودان الذي تم تجميده والمراد إعداده ومنذ الوهلة الأولى، نجد أنه لم يُبن على عقيدة الإسلام؛ التي هي عقيدة الأمة، وذلك واضح من خلال التصريح الصحفي نفسه، والذي لم يتطرق لكلمة الإسلام مطلقاً، بل تحدث بدلاً عن ذلك عن التنوع الديني، والثقافي، والحضاري، والتاريخي، من أجل طمس هوية الأمة، وهذا ما ظل يفعله المستعمر البريطاني منذ احتلال السودان في العام 1898م، حيث أولى مسألة التعليم عناية فائقة حين عيّن الكافر جيمس كري مسؤولاً عن المعارف بعد شهرين فقط من الاحتلال، ليشرف بنفسه على نشر ثقافته في البلد، وبالمقابل طمس الثقافة الإسلامية! ثم مضى ليفتتح عدداً من المدارس الأولية، منها المدرسة الصناعية بمدينة أم درمان في العام 1900م، وفي العام نفسه أنشأ المستعمر معهد تدريب المعلمين، وأشرف عليه بنفسه، كما دعا كتشنر البريطانيين للتبرع لإنشاء كلية غردون التذكارية، وكانت الاستجابة أكبر مما يُتصور حيث دفعوا لها 120 ألف جنيه إسترليني، فافتتحها اللورد كرومر في 5 كانون الثاني/يناير 1899م، وعملت أولاً كمدرسة أولية، وفي العام 1935 قدم (ج. س. أسكوت) مفتش التعليم مذكرة انتقد فيها منهج التعليم، وشكل لجنة برئاسة مدير مصلحة المعارف ونتر ومعه مستر أسكوت، وغريفث، والسكرتير الإداري، وركزت على المدارس الأولية، وإعداد المعلمين. ثم أنشأت بريطانيا بخت الرضا.

فمنذ ذلك الوقت نجد أن المستعمر يشرف عن قرب على إعداد المناهج، وتنقيتها، ومراجعتها أولاً بأول، حتى لا تخرج عن خطه الذي رسمه لتركيز ثقافته وحضارته، فأينعت ثمرته، فتخرج منها هؤلاء العملاء في السياسة، والاقتصاد، وفي مختلف المجالات، هؤلاء العملاء العاجزون عن معالجة أي مشكلة، فظلت مشاكل السودان موجودة منذ خروج المستعمر إلى يومنا هذا، بل أصبح الناس يرون أننا نسبح عكس التيار، فبينما تتقدم الشعوب يسير السودان من سيئ إلى أسوأ، وأننا ندور في دائرة مفرغة لا آخر لها في ظل هذه الأنظمة.

أما الساسة والاقتصاديون فحدث ولا حرج، فقد خنعوا تماماً للغرب المستعمر، وأصبحوا عملاء يخدمون مصلحته فقط، ولا يعرفون حلاً لمشكلاتنا إلا بالخضوع له وعبر روشتاته وإملاءاته، وانتظار معوناته، مع أن الغرب يأكل ويشرب من ثروات بلادنا التي ينهبها بلا ثمن ثم يرمي لهم فضلاته فيستبشرون بها! هذا الغرب المستعمر قد وضع منهج تعليمه بناء على وجهة نظره هو في الحياة، وشكل شخصيته بناء على ذلك وعندما استعمر بلادنا استعمرها ليعيش هو لا نحن. هذا الواقع الذي أوجده لنا المنهج التعليمي للمستعمر.

وإذا أردنا أن نضع منهجاً تعليمياً يغير حياتنا ويرفع من شأننا ويرضي ربنا فلا بد من مراعاة هدفين يجب تحقيقهما:

1- أن يشكل الشخصية الإسلامية للمتلقي ببناء عقليته، ونفسيته، وذلك بغرس العقيدة الإسلامية فيه.

2- إعداد أبناء المسلمين ليكون منهم العلماء المختصون في كل مجالات الحياة، سواء في العلوم الإسلامية؛ من اجتهاد وفقه وقضاء وتفسير... أو في العلوم التجريبية من هندسة، وكيمياء، وطب...الخ.

 أما الأسس التي يوضع على أساسها المنهج فهي الثقافة الإسلامية، وما تحتويه من معارف؛ كالقرآن الكريم والسيرة النبوية المطهرة، وكتب الحديث الشريف، وكتب الفقه، وأصول الفقه، وكتب التفسير، واللغة العربية، وكذلك التاريخ الإسلامي، وهي في مجموعها تمثل ثروة عظيمة لا يوجد مثيل لها عند أي أمة أخرى، وهي قادرة على إيجاد الشخصية الإسلامية المتميزة القادرة على الإبداع وإعمار الأرض.

وبالعودة للدولة الإسلامية نجد أن المسلمين استطاعوا في فترة وجيزة، أن يحتلوا المرتبة الأولى في العالم، وبرز علماء مسلمون في مختلف المجالات، بل ومنهم من خلدت أسماؤهم في الأرض إلى يومنا هذا، مثل البخاري ومسلم وأبي داود والنسائي وغيرهم، في جمع الحديث وتصنيفه، وهناك أئمة الفقه؛ مثل الإمام مالك والشافعي وأحمد وأبي حنيفة وغيرهم كثر، في الفقه وأصول الفقه، ونجد الإمام الطبري والقرطبي وابن قدامة وآخرين في التفسير، ومن قبلهم صحابة رسول الله ﷺ الذين حفظوا لنا الدين نقيا، وأخلصوا له، وقدموا أرواحهم وأموالهم فداء لرسول الله ﷺ كأبي بكر وعمر وعثمان وعلي وبلال وسلمان الفارسي وصهيب الرومي وغيرهم كثر، رضي الله عنهم أجمعين، وهناك الخلفاء الراشدون والقادة الفاتحون الذين حملوا الإسلام وانطلقوا به في أرجاء الأرض، كهارون الرشيد الذي كان يقول للسحابة أمطري حيث شئت فإن خراجك عائد إلينا، وكصلاح الدين الأيوبي قاهر الصليبيين، ومحمد الفاتح نعم الأمير أميرها ونعم الجيش ذلك الجيش، والسلطان عبد الحميد الثاني، الذي فضل أن يقطع جسده بالمبضع قطعة قطعة ولا يسلم فلسطين ليهود، وهناك العلماء الذين برعوا في مجالات الطب والكيمياء والفلك والرياضيات ومختلف العلوم الدنيوية، حتى إن بلاد المسلمين كانت كالضوء الساطع وسط العتمة، يقصدها كل الطلاب من مختلف أرجاء العالم ليعيشوا فيها، ويتعلموا وينعموا بالعدل والإحسان بلا منٍّ ولا أذى.

هكذا كانت الأمة الإسلامية عندما كانت لها دولة تنشئ النشء بالإسلام، وتوفر التربة الخصبة لإنبات قادة الخير الذين يصدرون الخير للناس، لا قادة الشر كحكام أمريكا وأوروبا، أمة تنبت الرجال لا أشباه الرجال كحكام المسلمين وعلماء السوء اليوم. رجال يخافون الله لا حكام الغرب، وحملة دعوة لا يخشون في الله لومة لائم، وحكام عدول يقضون بالحق ولو على أنفسهم وأبنائهم وإخوانهم، لا حكاماً يمنحون أنفسهم وأبناءهم وإخوانهم حصانة من الملاحقة القضائية كحكام اليوم...

وإن ذلك لا محالة عائد من جديد بعزم الرجال حملة الدعوة ليحققوا وعد الله القائل سبحانه: ﴿وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَى لَهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْناً يَعْبُدُونَنِي لَا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئاً وَمَنْ كَفَرَ بَعْدَ ذَلِكَ فَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ﴾.

كتبه للمكتب الإعلامي المركزي لحزب التحرير

محمد منير – ولاية السودان

More from null

Devletin Sağlık Felaketiyle Mücadeledeki Rolünün Yokluğu: Dang Humması ve Sıtma

Devletin Sağlık Felaketiyle Mücadeledeki Rolünün Yokluğu

Dang Humması ve Sıtma

Sudan'da dang humması ve sıtmanın yaygın bir şekilde yayılmasıyla, Sağlık Bakanlığı'nın etkili rolünün yokluğunu ve devletin her geçen gün can alan bir salgınla başa çıkma konusundaki yetersizliğini ortaya koyan ciddi bir sağlık krizi ortaya çıkıyor. Hastalık bilimi alanındaki bilimsel ve teknolojik ilerlemeye rağmen, gerçekler ortaya çıkıyor ve yolsuzluk kendini gösteriyor.

Net Bir Planın Yokluğu:

Vaka sayısının binleri aşmasına ve bazı medya kaynaklarına göre toptan ölümlerin kaydedilmesine rağmen, Sağlık Bakanlığı salgınla mücadele için net bir plan açıklamadı. Sağlık kurumları arasında koordinasyon eksikliği ve salgın krizlerle başa çıkmada önleyici vizyon eksikliği dikkat çekiyor.

Tıbbi Tedarik Zincirlerinin Çöküşü

"Parol" gibi en basit ilaçlar bile bazı bölgelerde nadir hale geldi, bu da tedarik zincirlerindeki bir çöküşü ve ilaç dağıtımı üzerindeki denetim eksikliğini yansıtıyor, bu da kişinin en basit yatıştırıcı ve destek araçlarına ihtiyaç duyduğu bir zamanda.

Toplumsal Bilinçlendirme Eksikliği

İnsanları sivrisineklerden korunma yöntemleri veya hastalığın belirtileri hakkında eğitmek için etkili medya kampanyaları yok, bu da enfeksiyonun yayılmasını artırıyor ve toplumun kendini koruma yeteneğini zayıflatıyor.

Sağlık Altyapısının Zayıflığı

Hastaneler, tıbbi personel ve ekipman, hatta temel teşhis araçları konusunda ciddi bir eksiklik çekiyor, bu da salgına yanıtı yavaş ve rastgele hale getiriyor ve binlerce kişinin hayatını tehlikeye atıyor.

Diğer Ülkeler Salgınlarla Nasıl Başa Çıktı?

 Brezilya:

- Modern böcek ilaçları kullanarak yer ve hava yoluyla ilaçlama kampanyaları başlattı.

- Sinekliği dağıttı ve toplumsal bilinçlendirme kampanyalarını etkinleştirdi.

- Salgın bölgelerinde acil olarak ilaç sağladı.

Bangladeş:

- Yoksul mahallelerde geçici acil durum merkezleri kurdu.

- Bildirimler için yardım hatları ve mobil müdahale ekipleri sağladı.

Fransa:

- Erken uyarı sistemlerini etkinleştirdi.

- Taşıyıcı sivrisinekler üzerindeki denetimi yoğunlaştırdı ve yerel bilinçlendirme kampanyaları başlattı.

Sağlık En Önemli Görevlerden Biridir ve Devletin Sorumluluğu Tamdır

Sudan hala etkili tespit ve raporlama mekanizmalarından yoksun, bu da gerçek rakamların açıklanandan çok daha yüksek olmasına neden oluyor ve krizi daha da karmaşık hale getiriyor. Mevcut sağlık krizi, devletin insan hayatını önceliklerinin en üst sırasına koyan sağlık hizmetlerinde etkili rolünün yokluğunun doğrudan bir sonucudur. İslam'ı uygulayan ve Ömer bin Hattab'ın "Irak'ta bir katır tökezlese, Allah Kıyamet Günü'nde ondan beni hesaba çeker" sözünü uygulayan bir devlet.

Önerilen Çözümler

- İnsan hayatında Allah'tan korkan ve her şeyden önce etkili, hisse senedi veya yolsuzluğa tabi olmayan bir sağlık sistemi kurmak.

- Ücretsiz sağlık hizmetini her reayanın temel hakkı olarak sağlamak. Özel hastanelerin ruhsatlarını iptal etmek ve tıp alanındaki yatırımları engellemek.

- Bilinçlendirme kampanyaları ve sivrisineklerle mücadele yoluyla tedaviden önce önlemenin rolünü etkinleştirmek.

- Sağlık Bakanlığı'nı insanların hayatından sorumlu olacak şekilde yeniden yapılandırmak, sadece bir idari kurum olmaktan çıkarmak.

- İnsan hayatını ekonomik ve siyasi çıkarların üstüne koyan bir siyasi sistem benimsemek.

- Suç örgütleri ve ilaç mafyasıyla bağları koparmak.

Müslümanların tarihinde, hastaneler insanlara ücretsiz hizmet vermek için kurulurdu, yüksek verimlilikle yönetilir ve insanların cebinden değil, devlet hazinesinden finanse edilirdi. Sağlık hizmetleri devletin sorumluluğunun bir parçasıydı, ne bir lütuf ne de bir ticaret.

Bugün Sudan'da salgınların yayılması ve devletin sahnede olmaması, göz ardı edilemeyecek bir tehlike işaretidir. Gerekli olan sadece Parol sağlamak değil, aynı zamanda insan hayatıyla ilgilenen ve krizin semptomlarını değil, köklerini tedavi eden gerçek bir refah devleti kurmaktır, insanın değerinin, hayatının ve yaratılış amacının (yalnızca Allah'a ibadet etmek) farkında olan bir devlet. İslami devlet, sağlık hizmetleri konularını ancak Nübüvvet metoduna göre ikinci Raşid Halifeliği devletinin gölgesinde uygulanabilen sağlık sistemi aracılığıyla çözebilir, bu devlet Allah'ın izniyle yakında kurulacaktır.

﴿Ey iman edenler! Sizi diriltecek şeylere çağırdığı zaman Allah'a ve Resul'e icabet edin﴾

Hizb-ut Tahrir Merkezi Medya Ofisi Radyosu İçin Yazılmıştır

Hatem El-Attar – Mısır Vilayeti

Ebu Üsame, Ahmed Bekir (Hezim) rahmetullahi aleyh ile Arkadaşlığın Şerefi

Ebu Üsame, Ahmed Bekir (Hezim) rahmetullahi aleyh ile Arkadaşlığın Şerefi

22 Rebiülevvel 1447 Hicri, miladi 14 Eylül 2025 sabahı, seksen yedi yaşına yakın bir yaşta, Hizb-ut Tahrir'in ilk neslinden Ahmed Bekir (Hezim), Rabb'inin rahmetine kavuştu. Davayı uzun yıllar taşıdı, bu uğurda uzun hapisler ve şiddetli işkenceler çekti, ancak Allah'ın lütfu ve yardımıyla ne gevşedi, ne zayıfladı, ne değiştirdi, ne de dönüştürdü.

Seksenli yıllarda Suriye'de, rahmetli Hafız'ın hükümeti döneminde uzun yıllar gizlenerek yaşadı. 1991 yılında Hava İstihbaratı tarafından bir grup Hizb-ut Tahrir genciyle birlikte tutuklandı ve suçlular Ali Memluk ve Cemil Hasan'ın gözetiminde en ağır işkencelere maruz kaldı. Ebu Üsame ve bazı arkadaşlarının sorgusundan sonra sorgu odasına giren bir kişi bana, sorgu odasının duvarlarında et parçaları ve kan gördüğünü söyledi.

Mezze'deki Hava İstihbarat Şubesi'nin hücrelerinde bir yıldan fazla kaldıktan sonra, geri kalan arkadaşlarıyla birlikte Seydnaya hapishanesine gönderildi ve ardından on yıl hapis cezasına çarptırıldı. Sabırla ve mükafatını Allah'tan bekleyerek yedi yılını geçirdi, sonra Allah ona kurtuluş nasip etti.

Hapisten çıktıktan sonra doğrudan davayı taşımaya devam etti ve Suriye'de 1999 yılının Aralık ayının ortasında yüzlerce Hizb gençliğini kapsayan tutuklamalar başlayana kadar devam etti. Beyrut'taki evi basıldı ve kaçırılarak Mezze havaalanındaki Hava İstihbarat Şubesi'ne götürüldü, böylece yeni bir korkunç işkence aşaması başladı. Allah'ın yardımıyla yaşına rağmen sabırlı, sebatlı ve mükafatını Allah'tan bekleyen biriydi.

Yaklaşık bir yıl sonra yeniden Seydnaya hapishanesine nakledildi ve Devlet Güvenlik Mahkemesi'nde yargılandı. Daha sonra on yıl hapis cezasına çarptırıldı ve Allah ona yaklaşık sekiz yılını geçirmeyi nasip etti, sonra Allah ona kurtuluş nasip etti.

2001 yılında Seydnaya hapishanesinde onunla tam bir yıl geçirdim, hatta beşinci koğuşta (A) üçüncü katın solunda tam yanındaydım, ona sevgili amcam diye hitap ederdim.

Birlikte yemek yerdik, yan yana uyurduk, kültürü ve fikirleri müzakere ederdik. Kültürü ondan öğrendik, sabrı ve sebatı ondan öğrenirdik.

İnsanları seven, hoşgörülü, gençlere düşkün, onlara zafere ve Allah'ın vaadinin yakın zamanda gerçekleşeceğine dair güven aşılardı.

Allah'ın Kitabını ezberlemişti ve her gün ve gece okurdu. Gecenin çoğunu ibadetle geçirirdi ve şafak yaklaştığında beni kıyam namazı ve ardından sabah namazı için uyandırırdı.

Hapisten çıktım ve 2004 yılında geri döndüm. 2005'in başlarında yeniden Seydnaya hapishanesine nakledildik ve 2001'in sonunda ilk kez çıktığımızda hapiste kalanlarla yeniden buluştuk. Onlardan biri de sevgili amcam Ebu Üsame Ahmed Bekir (Hezim) rahmetullahi aleyh idi.

Koğuşların önünde uzun süreler yürüyerek hapishane duvarlarını, demir parmaklıkları, aile ve sevdiklerinden ayrılığı unutmaya çalışırdık. Nasıl unutabilirdik ki o, uzun yıllarını hapiste geçirmiş ve neler yaşamıştı!

Ona yakınlığıma ve uzun süre arkadaşlık etmeme rağmen, onu asla şikayet ederken veya sızlanırken görmedim. Sanki hapiste değilmiş de hapishane duvarlarının dışında uçuyormuş gibiydi; çoğu zaman okuduğu Kur'an ile uçuyordu, Allah'ın vaadine olan güven ve Peygamberimiz ﷺ'in zafer ve iktidar müjdesi kanatlarıyla uçuyordu.

En karanlık ve en zorlu koşullarda bile, Peygamberimiz ﷺ'in «Sonra Nübüvvet Minhacı Üzere Hilafet Olacak» müjdesinin gerçekleşeceği büyük zafer gününü özlüyorduk. Hilafetin gölgesinde ve ak sancak dalgalanırken bir araya gelmeyi arzuluyorduk. Ancak Allah, senin bu sıkıntı diyarından ebediyet ve beka diyarına göçmeni takdir etti.

Allah'tan Firdevs-i Ala'da olmanı dileriz ve Allah katında kimseyi temize çıkarmıyoruz.

Sevgili amcamız Ebu Üsame:

Allah'tan sana engin rahmetiyle muamele etmesini, seni cennetlerinin en geniş yerine yerleştirmesini, seni sıddıklar ve şehitlerle birlikte kılmasını, çektiğin eziyet ve azaba karşılık cennetteki en yüksek dereceleri vermesini dileriz. Yüce Allah'tan havuz başında Peygamberimiz ﷺ ile ve rahmetinin karar yerinde bizi seninle bir araya getirmesini dileriz.

Tesellimiz, Rahmet Edenlerin En Merhametlisinin huzuruna varman ve biz ancak Allah'ı razı eden sözleri söyleriz. Biz Allah'a aitiz ve O'na döneceğiz.

Hizb-ut Tahrir Merkezi İletişim Ofisi Radyosu İçin Yazılmıştır

Ebu Suteyf Cicu